Хүнсний үйлдвэрлэл

 Аймгийн хүнсний аюулгүй байдлын бодлогын хэрэгжилтийг зохион байгуулах, зохицуулах, хүнсний үйлдвэрлэлд дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлэх, хүн амын хүнсний хангамжийг нэмэгдүүлэх, хүнсний бүтээгдэхүүний болон нийтийн хоолны аюулгүй байдлыг хангах, үйлчилгээний чанарыг сайжруулах чиг үүрэгтэйгээр, энэхүү салбарын бодлого, зорилтыг “Төрөөс хүнс, хөдөө аж ахуйн талаар баримтлах бодлогын баримт бичиг”-ийн хүнсний чиглэлийн зорилт, “Мах, сүүний анхдугаар аян”, “Сав баглаа боодол”, “Эрүүл хүнс-Эрүүл монгол хүн”  хөтөлбөрүүдийн хэрэгжилттэй уялдуулан зохион байгуулан ажиллаж байна.

Хүнс, нийтийн хоол, худалдааны салбарын өнөөгийн байдал

Говьсүмбэр аймгийн хүнсний салбарт 2018 онд  хүнсний аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр 8,0 сая.төг, хүнсний салбарт 47,0 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгдэж, аймгийн хэмжээнд хүнсний чиглэлийн 14 үйлдвэр, цех үйл ажиллагаа явуулж, үйлдвэрлэлийн хүчин чадлынхаа 70 хувь ашиглаж, 612.0 сая төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, 600.0 сая төгрөгийн борлуулалт хийж, хүн амын хүнсний хэрэгцээт мах, сүүг 100 хувь, гурилан бүтээгдэхүүний 31хувь,  төмс, хүнсний ногоог 14,5 хувийг  хангасан байна. Тухайлбал:

2018 онд 2196.6тн мах, 1809.9 тн сүүг үйлдвэрлэж, хөдөө аж ахуйгаас бэлтгэсэн нийт махны 1.6 хувь буюу 35.5тн мах, нийт сүүний 1.4 хувь буюу 26 тн сүүг үйлдвэрийн аргаар боловсруулсан байна. Энэ нь өнгөрсөн оноос боловсруулсан мах 5 тн-р сүү 14 тн-р нэмэгдсэн үзүүлэлттэй байна.

Жилд дунджаар 310-350тн гурилан бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хүчин чадал бүхий  10 цех үйл ажиллагаа явуулж, жилдээ 350тн гурил бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж хэрэгцээт гурилан бүтээгдэхүүний 31 хувийг хангаж, үлдсэн хувийг Улаанбаатар хотын зах зээлээс татан авч байна хэрэгцээгээ хангаж байна.

Нийтийн хоолны салбар: Аймгийн хэмжээнд 6 ресторан, 9 зоогийн газар, 6 кафе, 3 баар, 6 буфет, үйлдвэрийн дэргэдэх цайны газар-9, Эмнэлэг сургууль, цэцэрлэгийн дэргэдэх цайны газар 17 нийт 56 аж ахуйн нэгж, иргэд үйл ажиллагаа явуулж 170 ажилтан, 2396 хүнийг хооллох багтаамжтай хоол үйлдвэрлэл үйлчилгээний газрууд ажиллаж, жилд 7142.6 сая төгрөгний борлуулалт хийж байна.

Бодлогын баримт бичгийг хэрэгжилтийг ханган чиглэлээр:

 Хүнс, хөдөө аж ахуйн газар 2019 онд хүнсний салбарт Сайдтай байгуулсан гэрээнд 13 ажил үйлчилгээ, Засаг даргатай байгуулсан гэрээнд 14 ажил үйлчилгээг тусган хэрэгжилтийг зохион байгуулан ажилалж байна.

Мах сүүний анхдугаар аян:

  • Мах сүүний анхдугаар аяныг 2019 онд хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг газрын даргаар батлуулж, төлөвлөгөөний биелэлт 70 хувьтай. Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд хэрэглэх сав баглаа боодлын талаар, хуванцар савны олон улсын ангиллын тэмдэглэгээ эрүүл мэндийн нөлөөлөл, зохистой хэрэглээний талаар байгууллагын www.uhaag.gs.gov.mn цахим хуудас, мэдээллийн самбарт байршуулж, хөдөөгийн багийн 44 өрхийн 103 иргэнд мэдээллийг хүргэж, 4 төрлийн 79 гарын авлага тараасан. Төлөвлөгөөний дагуу Мал эмнэлгийн газартай хамтран мах худалдаалдаг хүнсний дэлгүүр, махны төрөлжсөн зах, мал нядалгааны цэгүүдэд нийт 18 удаа мал эмнэлэг, ариун цэврийн хяналт хийж 42 тн түүхий махнаас 173 сорьц авч чанар аюулгүй байдлын үзүүлэлтүүдийг стандартын дагуу тодорхойлж баталгаажуулсан. Шинжилгээгээр бүгд стандартын шаардлага хангасан. Мөн хүн амын хүнсний хэрэгцээнд сүү, сүүн бүтээгдэхүүн нийлүүлдэг нийт 14 өрхийн 687 толгой хээлтэгч малд малаас хүнд халдварладаг бруцеллёз өвчний шинжилгээ хийсэн. үүнээс тэмээ-7, үхэр-122, ямаа-548. Тус шинжилгээгээр 2 өрхийн 5 тол.мал бруцеллёз өвчтэй гарсан тул холбогдох эзэнд мэдэгдэж өрхийн дотоодын хэрэгцээнд хэрэгцээлэх зөвлөмж өгсөн. Төлөвлөгөөний биелэлт 86  хувьтай .

Сав баглаа боодол хөтөлбөрий биелэлт:

  • Хүнсний аюулгүй сав” дэд хөтөлбөрийг 2 зорилтын хүрээнд 7 арга хэмжээг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөнөөс 2 арга хэмжээ 100%-ийн биелэлттэй, 3 арга хэмжээ 70%-ын биелэлттэй, 1 арга хэмжээ 70 %-ын хэрэгжилттэй байна.

Хүнсний зориулалтын бус хуванцар сав гялгар уутыг хэрэглээнээс татгалзах аян өрнүүлэх, Хөх сав, канистергүй сум, баг хороо хөдөлгөөн өрнүүлж, тайлагнах талаар сумдын гурвалсан гэрээнд заалт тусгасан. Төлөвлөгөөний дагуу Хүнсийг хадгалах, зөөвөрлөхөд өргөн ашигладаг сав баглаа боодлын талаарх судалгаа хийсэн. Судалгаагаар нийт иргэдийн ундны усны болон хүнсний хэрэглээний савны 60 орчим хувь нь  хүнсний зориулалтын бус хуванцар сав хэрэглэж байгаа нь судалгаагаар нотлогдож байна. ДЗОУБ-н Бор Өндөр-1 орон нутгийн хөгжлийн хөтөлбөртөй хамтран ажилласан. Энэхүү ажлын хүрээнд аймгийн төвийн гэр хороололд оршин суудаг 60 өрхөөр явж ундны усны савны хэрэглээ, ариун цэврийн байгууламжинд нөхцөл байдлын судалгааг авахад 110 өрх буюу 68.7 хувь нь шаардлага хангахгүй усны сав ашиглаж байгаа нь тогтоогдсоны дагуу ДЗОУБ, Сүмбэр сумын ЗДТГазартай хамтран 58 өрхөд 58ш ундны усны зориулалтын савыг олгож, нийт давхардсан тоогоор 260 гаруй иргэнд сургалт зохион байгуулсан байна. Хүнсний зориулалтын бус хуванцар сав, гялгар уутны хэрэглээнээс татгалзах аян, хөх сав, канистергүй сум, баг хороо хөдөлгөөн өрнүүлж, Сүмбэр сумын 28 өрхийн 75 иргэн,  Шивээговь сумын 3 өрхийн 10 иргэн,  Баянтал сумын 13 өрхийн 18 иргэн, нийт 44 өрхийн 103 иргэнд хуванцар савны олон улсын ангиллын тэмдэглэгээ, эрүүл мэндийн нөлөөлөл, зохистой  хэрэглээний талаар  зөвлөмжүүдийг  өгч,  4 төрлийн 79 гарын авлага тараасан. Мөн аймгийн “Шилмэл мал-шилдэг бүтээгдэхүүн” үзэсгэлэн худалдааны үеэр хүнсний хуванцар савны хор уршиг, хүнсний хуванцар савны тэмдэг тэмдэглэгээ, төмөр, мод, зэс, ган савны ач холбогдлын талаар сурталчилгааны ажил зохион байгуулж, давхардсан тоогоор 50 иргэнд мэдээлэл өгч, гарын авлага тараасан. Мэдээлэл, сурталчилгааны ажлын үр дүнд 28 өрхөөс 4 сарын дараа судалгаа авахад 70 хувь нь хүнсний зориулалтын бус хуванцар савнаас татгалзсан байна.

2019-онд Зохион байгуулсан томоохон ажил:

  1. Мэдээллийг малчны хотонд арга хэмжээг зохион байгууллаа:

Аймгийн Засаг даргын 2018 оны А/206-р тоот захирамжаар батлагдсан “Тэмдэглэлт сар”  арга хэмжээний төлөвлөгөөний дагуу  “Малчдын эрүүл мэндийг дэмжье” сарын  ажлын хүрээнд малчдад хуванцар савны олон улсын ангиллын тэмдэглэгээ, эрүүл мэндийн нөлөөлөл, зохистой хэрэглээний талаарх мэдлэг, хоол, хүнс болон түүнийг агуулах, тээвэрлэх, хадгалах сав баглаа боодлыг сонгох, хэрэглэх, хадгалах, хандлагыг өөрчлөх, хяналт тавих дадал төлөвшүүлэх зорилгоор “Мэдээллийг малчны хотонд” арга хэмжээг 2019 оны 02-р сарын 13-нд Сүмбэр сумын 5-р багийн Уулзварын голын орчмын 11 өрхийн 40 гаруй иргэнд,  Шивээ-говь сумын 2-р багийн зүүн хойд хэсэг Зуумай орчмын 3 өрхийн 10 иргэнд  мэдээлэл өгч 4 төрлийн 56 ш  гарын авлага тараасан. Мөн малчдын өвөлжилт, хаваржилтийн байдалтай танилцан санал бодлыг нь сонсож,  шаардлагатай зөвлөгөөг өгч ажилласан.

Zaya

  1. Давс багатай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг дэмжье аян зарлагдлаа.

Давс багатай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг дэмжье аяны 2-р шатны арга хэмжээний нээлтийг 2019 оны 01-р сарын 25-ний өдөр зохион байгуулсан. Тус арга хэмжээнд ХХААГ, МХГазраас  давсыг хэрхэн тохируулж хэрэглэх, давсыг хэтрүүлэн хэрэглэвэл ямар хор уршигтай талаарх гарын авлага бэлтгэн 100 гаруй иргэнд, аймгийн эрүүл мэндийн газраас хүний биеийн индекс тодорхойлдог аппаратаар 30 хүнд үйлчилгээ үзүүлж  давс, сахарын хэмжээг тогтоож иргэдэд зөвлөгөө өгсөн.

56Мөн аяны хүрээнд зарласан “Давс багатай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч” шалгаруулах уралдаанд оролцож буй 2 цэцэрлэгийн 5 төрлийн хоолонд,  2  зоогийн газрын 8 төрлийн хоолонд давсны агууламжийг тодорхойлох шинжилгээг МХГазартай хамтран үнэ төлбөргүй хийлгэв. Шинжилгээгээр зоогийн газрын зарим хоол /цуйван, шарсан үхрийн хавирга/ хэвийн хэмжээнээс хэтэрсэн буюу 500гр хоолны  давсны агууламж 3.1-6,0 хувийг эзэлж байна. Бусад хоол нь 1,4-2,8 хувь буюу хэвийн байна. Цэцэрлэгийн 5 төрлийн хоолны давсны агууламж 0.6-гаас 2.02 хувь буюу хэвийн хэмжээнд байна.

  1. Элбэг-Дэлбэг цагаан сар үзэсгэлэн худалдааг зохион байгууллаа.
  • Цагаан сарын худалдан авалтыг нэг дороос зохион байгуулж, иргэдийг дотоодын үйлдвэрийн хямд, чанартай бараа бүтээгдэхүүн худалдан авах боломжоор хангаж, орон нутгийн бизнес эрхлэгчид, малчдын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг дэмжих, сурталчлан таниулах, бүтээгдэхүүний борлуулалтыг нэмэгдүүлэх зорилгоор  АЗДТГазар, Инвест ко-оп монгол тал хээрийн болон говийн бүс төсөл, ХХААГазар хамтран  Элбэг-Дэлбэг цагаан сар  үзэсгэлэн худалдааг 2019 оны 01-р сарын 25-26-ний өдрүүдэд амжилттай зохион байгууллаа.  Тус үзэсгэлэн худалдаанд орон нутгийн 59 иргэн, 4 ААНэгж, 4 хоршоо, Архангай аймгийн  4 иргэн, Улаанбаатар хотын 1 ААНэгжийн төлөөлөл нийт 73 иргэн, ААНэгж  хоршоод өөрсдийн үйлдвэрлэсэн 65 нэр төрлийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээр  оролцож 43 сая төгрөгийн борлуулалт хийсэн байна.

r

  1. Үндэсний уламжилалт идээ, ундааг сурталчиллаа.

Үндэсний уламжлалт болон орон нутгийн онцлогийг харуулсан идээг ундааг сурталчилах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор аймгийн Шилмэл мал-Шилдэг бүтээгдэхүүн үзэсгэлэн худалдааны үеэр үндэсний уламжлалт хоолны тэмцээнийг аймгийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж буй хоолны газруудын тогоочдын дунд зохион байгуулсан. Тус тэмцээний шагналт байранд шалгарсан хонины бүтэн шарсан мах, өвчүү, толгой, 7-н банштай цайг аймгийн хэмжээнд идэвхитэй үйл ажиллагаа явуулдаг хоолны газрууд өөрсдийн үндсэн цэсэндээ оруулж үйлчилэхээр тогтсон

778523

  1. Шилмэл мал-Шилдэг бүтээгдэхүүн үзэсгэлэн худалдааг зохион байгууллаа.

АЗДТГазар, ХХААГазар хамтран Элбэг-Дэлбэг цагаан сар  үзэсгэлэн худалдааг 2019 оны 09-р сарын 06-12-ний өдрүүдэд амжилттай зохион байгууллаа.  Тус үзэсгэлэн худалдаанд орон нутгийн 32 иргэн, 1 хоршоо өөрсдийн үйлдвэрлэсэн 67 нэр төрлийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээр  оролцож 25,6 сая төгрөгийн борлуулалт хийсэн байна.

fghf5

  1. Органик хүнсний баталгаажуулалтын байгууллага байгуулах тухай хэлэлцүүлэгийг зохион байгууллаа

 Орон нутгийн үйлдвэрлэгчдийн бүтээгдэхүүнийг баталгаажуулах, хамгийн зохистой, үнэ, өртөг багатай, харилцан итгэлцэлд тулгуурласан хамтын баталгаажуулалтын байгууллага байгуулах эхний хэлэлцүүлгийг 2019 оны 05-р сарын 11-1-нд Шивээговь, Баянтал суманд зохион байгуулсан. Уг хэлэлцүүлэгт Органик үйлдвэрлэлд нэвтрэх боломжтой  газар тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгч 15 иргэн, аж ахуйн нэгжийг хамрагдсан